Cebula

cebula

Cebula jadalna – allium cepa

Jest to roślina dwu- lub wieloletnia z rodziny Liliowatych, pochodząca prawdopodobnie ze środkowej lub zachodniej Azji, uprawiana do celów spożywczych od co najmniej 5 tysięcy lat. U nas jest znana zwłaszcza odmiana żytawska, dość ostra, wydająca małe, czerwonawe cebulki oraz Moderska, łagodniejsza w smaku, o cebulach dużych, nieco słodkawych. Roślina wytwarza płytko pod ziemią pojedynczą cebulę. Głąbik ma około 60 cm wysokości. Kwiaty w wielokwiatowych baldaszkach kulistych. Cała roślina obdarzona jest swoistym zapachem.

Cebula zawiera związki siarkowe ponadto dwupeptydy, a także olejek eteryczny, którego głównymi składnikami są dwusiarczek i trójsiarczek i dwumetylotiofen. Od tych składników zależy swoisty aromat cebuli. W cebuli znajdują się również związki cukrowe, śluz, pektyny, witaminy, zwłaszcza C i z grupy B, a także E, K, PP oraz prowitamina A. Wykryto także obecność związków zbliżonych do prostaglandyny A. Są także sole mineralne, wśród których jest do 15% krzemionki.

Najbardziej cenione jest działanie bakteriobójcze, wywierane tak przez składniki lotne (takcebula w medycynie zwane fitoncydy), uwalniające się podczas krojenia lub miażdżenia cebuli, jak i przez związki nielotne, znajdujące się w miąższu. W zwalczaniu stanów nieżytowych górnych dróg oddechowych istotne znaczenie ma działanie cebuli na błony śluzowe, zwiększające wytwarzanie śluzu i przywracające samoistne ruchy nabłonka rzęskowego oraz hamujące rozwój bakterii. Analogiczne działanie przeciwbakteryjne i sekreto-lityczne wywierane jest w przewodzie pokarmowym po podaniu doustnym odpowiedniej ilości cebuli. Ponadto cebula łagodnie obniża podwyższone ciśnienie krwi i jest czynnikiem witaminizującym o dużym znaczeniu.

Cebula stanowi też popularną przyprawę kuchenną bogatą w siarkę, zwiększającą odporność organizmu na choroby. W krajach, gdzie spożycie cebuli jest bardzo duże, obserwuje się nieco niższą zapadalność na choroby nowotworowe. Miazga ze świeżej cebuli, podana w formie okładów, rozszerza podskórne naczynia krwionośne, powoduje uczucie palenia i miejscowe zaczerwienienie skóry. Działa także bakteriobójczo. Natomiast miazga z cebuli ugotowanej lub pieczonej nie wywołuje przekrwienia skóry, zachowuje jednak w znacznym stopniu swoje działanie bakteriobójcze i odmiękczające. Przetwory z cebuli, stosowane w zalecanych niżej dawkach, nie wywierają działania szkodliwego.

W medycynie

Przetwory z cebuli stosuje się w suchym, męczącym kaszlu. Najchętniej łączy się je z miodem lub syropem, co zwiększa działanie wykrztuśne. Jednocześnie składniki cebuli o działaniu przeciwbakteryjnym niszczą drobnoustroje chorobotwórcze górnych dróg oddechowych i ułatwiają zwalczanie zakażenia. Przy trudno gojących się ranach, czyrakach, ropniach i owrzodzeniach stosuje się okłady z cebuli gotowanej lub upieczonej w piecyku. W chorobie reumatycznej można używać miazgi ze świeżej cebuli w postaci okładów na miejsca bolące. Wywołuje ona wtedy rozszerzenie podskórnych naczyń krwionośnych, lepsze ukrwienie tkanek, zaczerwienienie skóry i zmniejszenie lub zniesienie bólu.

Syrop z cebuli:

syrop z cebuliRozetrzeć cebulę na bardzo drobnej tarce lub zemleć w maszynce, wymieszać z taką samą ilością miodu lub syropu, zagotować i wycisnąć przez płótno. Pić 3-5 razy dziennie po 1 łyżce stołowej po jedzeniu przy kaszlu i bronchicie. Dzieciom podawać po 1 łyżeczce do herbaty.

Sok z cebuli:

Posiekać drobno cebulę, posypać cukrem i pozostawić w naczyniu w ciepłym miejscu do następnego dnia, następnie wycisnąć sok przez płótno. Pić 2-4 razy dziennie po 1 łyżce stołowej po jedzeniu przy kaszlu, chrypce i nieżycie gardła. Dzieciom podawać po 1 łyżeczce do herbaty.

Wino cebulowe:

Do 300 g miazgi cebuli dodać 100 g miodu i butelkę (700 ml) wytrawnego białego wina, starannie wymieszać, macerować 4-5 dni i przecedzić. Pić 1-3 razy dziennie po małym kieliszku jako środek ogólnie wzmacniający i zapobiegający szkorbutowi.

Miazga cebulowa do okładów:

Świeżą cebulę rozetrzeć bardzo drobno, a otrzymaną miazgę rozsmarować na gazie lub innej tkaninie i przyłożyć na miejsce objęte bólem reumatycznym.

Okład powoduje miejscowe zaczerwienienie skóry. Zdjąć go po wystąpieniu uczucia palenia.

Maść cebulowa:

Dużą cebulę obrać, utrzeć na tarce i dodać do miazgi 1 łyżkę miodu, 1 łyżeczkę lub nieco więcej mąki pszennej, 1/2 tuby maści Tormentiol i zarobić na gęstą pastę.

Przykładać na czyraki, wrzody i trudno gojące się rany.

Rozmnażanie

Cebule rozmnaża się z nasion. Na obszarach z krótkim sezonem wegetacyjnym pierwszego roku należy wyhodować cebulki, które w następnym sezonie trzeba wsadzić, aby dojrzały.

Pielęgnacja

Bardzo ważne jest regularne pielenie, szczególnie młodych roślin. Nie należy zbyt obficie podlewać.

Szkodniki i choroby

Najpoważniejszym zagrożeniem jest mącznik rzekomy oraz mszyce. Nie należy jednak zwalczać ich chemicznie, gdyż szkodliwe związki będą się gromadzić w cebulach. Aby oczyścić, należy zasadzić wcześniej w danym miejscu aksamitkę rozpierzchłą.

Zbiór i przechowywanie

Aromatyczne liście używa się świeże. Cebule można zbierać w dowolnej fazie rozwoju. Kiedy zakończą wzrost, czubki odpadają i zamierają. Cebule należy zbierać w pogodny dzień, a następnie zostawić na kilka dni do wyschnięcia. Przechowywać w suchym miejscu, aby zapobiec zgniliźnie korzeni.

 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ